غدیر از جنسی دیگر و نگاهی دگرسان به علی(ع)(۲)

با امید حظ روحی و تعقّل مفهومی در سخنرانی نخست که با عنوان علی حقیقتى بر گونه اساطیر تقدیم شما دوستان عزیز گردید، خالی از لطف ندیدیم نکاتی کوتاه در خصوص این سخنرانی در قالب کتاب نیز منتشر شده، را با هم مرور نماییم.

این سخنرانى در ۱۵ و ۱۶ اسفند ماه ۱۳۴۷ برابر با ۱۶ و ۱۷ ذى‌الحجه ۱۳۸۸ ، در اولین سال حضور دکتر در محافل حسینیه ارشاد، به سمع حضار رسیده است.

شریعتی در این سخنرانی از منظر اسطوره شناسی، علی(ع) را معرفی می کند و او را پاسخی به نیاز روحی بشر می داند، که اگر در اسطوره های ملل گوناگون در قالب ها و اسامی متفاوت و متکثر متبلور گردیده، در سنتِ فرهنگِ شیعی در قالب واحد حضور دارد، و این مقدمهء تمایز او از اسطوره های دیگر است.

همانگونه که می دانیم اسطوره نوعی گفتار(speech) است، البته با پارامترها و مولفه های خاص خود که زبان و شرایط ویژه‌ای را می‌طلبد تا تبدیل به یک اسطوره شود. بدین ترتیب اسطوره نظام ارتباطی و یک پیام است که به کمک شیوه بیان آن پیام مشخص می‌شود(رولان بارت)، اما از نگاه کارکردی به آن این نظام ارتباطی فراگیر و جهانشمول، آنچه به اسطوره ارزش کاربردی می‌بخشد آن است که الگوی ویژه توصیف آن بی‌زمان و ازلی است، این الگو حال، گذشته و آینده را توصیف می‌کند، از سوی دیگر اسطوره‌ها که ظاهراً دلبخواهی و قراردادی هستند، با ویژگی‌هایی یکسان و اغلب همراه جزئیات همانند در قسمت‌های مختلف دنیا پدید می‌آیند که دلیل شباهت آنها را باید یکسان بودن کارکرد ذهن انسانی در همه جا و نیازهای روحی ناخوداگاه واحد دانست که بدوی و پیشرفته بودن جوامع در ماهیت وجودی آن تاثیری ندارد بلکه اندیشه ابتدایی فقط نظام دیگری را در نشانه‌گذاری بکار می‌برد که فهم این نظام از طریق تحلیل ساختاری است و می‌توان با گردآوری و تلفیق همه روایات یک اسطوره نظم را در ورای بی‌نظمی یافت( لوی اشتراوس).
سخنرانی ” علی حقیقتی بر گونه اساطیر ” درواقع تلاشیست برای شناخت نوع شخصیت امام علی (ع) نه به عنوان یک شخصیت صرفا مذهبی یا رهبر یک مذهب ، بلکه شناخت امام علی(ع) ست به عنوان یک انسان از دیدگاه یک اسطوره شناس، و به همین جهت شریعتی ابتدا بحث انسان و درد انسان بودن و بیگانگی انسان(( انسان عام، که علی رغم تمام تمایزات، تجلی تمایلات یکسان روحی او در اسطوره ها نمایان می شود)) با این دنیا را مطرح میکند و اثبات میکند که هر انسانی به صورت فطری نیاز به اسطوره دارد و آنگاه با مولفه های نشانه شناسی و اسطوره شناسی نشان میدهد که حضرت علی (ع) اسطوره ایست که همه احساسات مطلق را در وجود خود دارد و اگر پرومته رب النوع فداکاری ، هرکول رب النوع قدرت ، ونوس رب النوع زیبایی و دموستنس مظهر زیبایی سخن است و اگر رومئو و ژولیت اسطوره های عشق هستند ، علی رب النوع همه ی زیبایی هاست . واگر همه ی این رب النوع ها خیالی و ساخته ذهن بشر هستند علی واقعیت دارد.

برای مطالعه: مقالهء اسطوره در زمان حاضر، نوشته رولان بارت با ترجمه یوسف اباذری، پاییز ۱۳۸۰ – فصلنامهء ارغنون، شماره ۱۸ (۵۲ صفحه – از ۸۵ تا ۱۳۶)

6 دیدگاه در “غدیر از جنسی دیگر و نگاهی دگرسان به علی(ع)(۲)”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *